ΆρθραΘεολογικά

Η Υμνολογία της εκκλησίας μας | Μέρος 6ο

Γράφει ο Συγγραφέας Γιάννης Β. Παπαναστασίου   

Όπως υποσχέθηκα από την αρχή αυτών των άρθρων, αφού παρουσίασα τους σημαντικότερους υμνογράφους και υμνωδούς τής Υμνολογίας τής Εκκλησίας μας, θα αναδείξω στη συνέχεια μερικούς ύμνους τής Μ. Εβδομάδας και του Πάσχα, τους οποίους επέλεξα, αρχίζοντας μάλιστα από το απολυ-τίκιο της εορτής τού Λαζάρου (την αρχική του φράση μόνο). Επέλεξα αυτούς τους ύμνους, επειδή το περιεχόμενό τους έχει ιδιαίτερη αξία, και για το λόγο ότι είναι δυσνόητοι. Βέβαια, οι ύμνοι πρέπει να γράφονται με το πολυτονικό σύστημα, αλλά δυστυχώς ο υπολογιστής μου δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.

ΥΜΝΟΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

1. «Την κοινήν ανάστασιν προ του σου πάθους πιστούμενος, εκ νεκρών ήγειρας τον Λάζαρον, Χριστέ ο Θεός∙ …».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Για να πιστοποιήσεις (να βεβαιώσεις πειστικά) την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων κατά τη Δευτέρα Παρουσία, λίγο πριν από το δικό σου Πάθος, ανέστησες από τους νεκρούς τον Λάζαρο, Χριστέ, που είσαι ο Θεός μας.

[ΣΧΟΛΙΟ: Ο υμνογράφος βλέπει την ανάσταση του Λαζάρου ως προεικόνιση και διαβεβαίωση της ανάστασης όλων των ανθρώπων κατά τη Δευτέρα Παρουσία.]

2. «Διακονήσαι αυτός ελήλυθα, ου την μορφήν ο Πλαστουργός εκών περίκειμαι, τω πτωχεύσαντι Αδάμ, ο πλουτών Θεότητι, θείναι εμήν τε αυτού ψυχήν αντίλυτρον, ο απαθής Θεότητι».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Έχω έλθει (λέγει ο Κύριος) για να υπηρετήσω προσωπικά εγώ, ο τέλειος κατά πάντα Θεός, εκείνον του οποίου την μορφή έχω περιβληθεί, εγώ ο Δημιουργός, με τη θέλησή μου, δηλαδή τον Αδάμ, που κάποτε ήταν πλούσιος σε θεία χαρίσματα, αλλά με την παρακοή του έχασε και αυτά και τον Παράδεισο και έγινε πτωχός. Έχω έλθει ακόμη για να προσφέρω τη ζωή μου, εγώ ο απαθής κατά την Θεότητα, ως λύτρο για την απελευθέρωση του Αδάμ (και των απογόνων του).

[ΣΧΟΛΙΟ: Εγώ ο Θεός, ο Δημιουργός τού ανθρώπου, ήλθα να υπηρετήσω τον άνθρωπο και να δια-θέσω την ψυχή μου ως λύτρο, για να απαλλάξω το ανθρώπινο γένος από το προπατορικό αμάρτημα.]

3. «Το τάλαντον, όσοι προς Θεού εδέξασθε, ισοδύναμον χάριν, επικουρία του δόντος Χριστού, αυξήσατε, ψάλλοντες∙ ευλογείτε, τα έργα Κυρίου, τον Κύριον».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Όσοι δεχτήκατε από τον Θεό το τάλαντο (το ταλέντο, το χάρισμα) να το αυξήσετε, ώστε να διπλασιαστεί (να το καλλιεργήσετε) με τη βοήθεια του Χριστού, ο οποίος σας το έδωσε. Ταυτόχρονα να ψέλνετε: Όλα τα δημιουργήματα του Κυρίου, δοξολογείτε τον Κύριο.

4. «Μηδείς, ω πιστοί, ως ο Ιούδας δολίως προσίτω τη τραπέζι∙ […] τοις μεν Ιουδαίοις συναγαλλόμενος, τοις δε αποστόλοις συναυλιζόμενος∙ μισών εφίλει, φιλών επώλει τον εξαγοράσαντα ημάς της κατάρας, τον Θεόν και Σωτήρα τών ψυχών ημών».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Κανείς, ω πιστοί, να μην προσέλθει στην Τράπεζα (της Θ. Κοινωνίας) με δόλιο σκοπό, όπως ο Ιούδας. Αυτός μαζί με τους Ιουδαίους χαιρόταν (που πρόδωσε τον Κύριο), αλλά και μαζί με τους αποστόλους συγκατοικούσε. Αν και μισούσε τον Χριστό, του έδωσε φίλημα, και με το φίλημα πουλού-σε Εκείνον που (με τη σταυρική του θυσία) μάς εξαγόρασε από την κατάρα τού Μωσαϊκού νόμου, (ο οποίος περιείχε κατάρα εναντίον όλων των παραβατών του), δηλ. τον Θεό και Σωτήρα τών ψυχών μας.

5. «Σήμερον (*) την των χρημάτων αγχόνην Ιούδας εαυτώ περιτίθησι και στερείται κατ’ άμφω ζωής, προσκαίρου και θείας».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Σήμερα ο Ιούδας την αδυναμία του της φιλοχρηματίας την μετατρέπει σε θηλιά αγχόνης και απαγχονίζεται (αυτοκτονεί), και έτσι στερείται τη ζωή και ως προς το σώμα και ως προς την ψυχή, δηλαδή και την παρούσα ζωή και τη θεία (την αιώνια).

[(*) Η Εκκλησία, μιμούμενη τον Θεό-Πατέρα, ο οποίος αναφερόμενος στον Χριστό, είπε: «υιός μου ει συ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε», (Ψαλμός 2ος , 7  //  Πράξ. ιγ΄, 33  //  Εβραίους, ε΄, 5), αναγάγει όλα τα γεγονότα στο παρόν, στο σήμερα, διότι, πρώτον, για τον Θεό όλα τα γεγονότα, στις τρεις διαστάσεις τού χρόνου (παρελθόν, παρόν, μέλλον), αποτελούν ένα διαρκές παρόν, και δεύτερον, αυτά τα σημαντικά γεγονότα αφορούν όλους τους ανθρώπους, σε κάθε εποχή, σε κάθε σήμερα, και δεν αφορούσαν κάποιους άλλους, κάπου, κάποτε.]

6. «Άνω σε εν θρόνω και κάτω εν τάφω τα υπερκόσμια και υποχθόνια κατανοούντα, Σωτήρ μου, εδονείτο τη νεκρώσει σου∙ υπέρ νουν ωράθης γαρ νεκρός ζωαρχικότατος».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Σωτήρα μου Χριστέ, οι υπερκόσμιες δυνάμεις, δηλαδή οι άγγελοι, βλέποντας εσένα να κάθεσαι στον ουρανό στον θρόνο σου (μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα) και ταυτόχρονα οι υποχθόνιοι (οι νεκροί) βλέποντας να βρίσκεσαι μέσα στον τάφο, συγκλονίζονταν για την παράδοξη νέκρωσή σου. Διότι εσύ, κατά τρόπο απερινόητο/ ακατάληπτο εμφανίστηκες νεκρός μεν, αλλά ταυτό-χρονα, και αιτία και πηγή τής ζωής.

[ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ανάλογος είναι και ένας ύμνος τού «Ακαθίστου Ύμνου»:

«Όλος ην εν τοις κάτω και των άνω ουδόλως απήν, ο απερίγραπτος Λόγος∙ συγκατάβασις γαρ θεϊκή, ου μετάβασις δε τοπική γέγονε, …».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ο (Υιός και) Λόγος (του Θεού), τον οποίο κανένας τόπος δεν μπορεί να χωρέσει και να περιορίσει, ήταν ολόκληρος εδώ κάτω στη γη (ως άνθρωπος), αλλά καθόλου δεν απουσίαζε και από τον ουρανό (ως Θεός). Αυτό συνέβαινε, διότι η ενανθρώπηση του Χριστού δεν ήταν μετάβαση του Θεού από έναν τόπο (τον ουρανό) στον άλλο (στη γη), αλλά μια συγκατάβαση, μια παραχώρηση του Θεού να ομοιωθεί με τους ανθρώπους, για να κάνει τους ανθρώπους υιούς Θεού κατά χάριν. ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΣΗΜ.]

7. «Διά θανάτου το θνητόν, διά ταφής το φθαρτόν μεταβάλλεις∙ αφθαρτίζεις γαρ θεοπρεπέστατα, απαθανατίζων το πρόσλημα∙ η γαρ σαρξ σου διαφθοράν ουκ είδε, Δέσποτα, ουδέ η ψυχή σου εις άδου ξενοπρεπώς εγκαταλέλειπται».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Κύριε, με τον θάνατό σου μεταβάλλεις την θνητότητα του ανθρώπινου γένους σε αθανα-σία (το θνητό – αθάνατο), και με την ταφή σου, το φθαρτό ανθρώπινο γένος το οδηγείς στην αφθαρσία (το φθαρτό – άφθαρτο). Διότι, με τρόπο που είναι δυνατός μόνο στον Θεό, μετατρέπεις το φθαρτό σε άφθαρτο, καθιστώντας αθάνατη την ανθρώπινη σάρκα, την οποία προσέλαβες και εσύ, ενώ είσαι Θεός. Διότι η σάρκα σου δεν γνώρισε αποσύνθεση, ούτε η ψυχή σου έμεινε φυλακισμένη στον άδη, αλλά επανήλθε και ενώθηκε με το σώμα σου στον τάφο και ανέστης ολόσωμος, εγκαταλείποντας τον άδη με τρόπο ξένο και πρωτόγνωρο.

ΥΜΝΟΙ  ΤΟΥ  ΠΑΣΧΑ

1. «Χριστός ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισά-μενος». ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ο Χριστός ανέστη από τους νεκρούς μόνος του, αυτεξουσίως ως Θεός, και με τον θάνατό του ως άνθρωπος, νίκησε τον Θάνατο ως Θεός, και στους ευρισκόμενους μέσα στα μνήματα χάρισε ζωή, (αφού όλοι οι νεκροί θα αναστηθούν κατά τη Δευτέρα Παρουσία τού Χριστού.

2. «Αναστάς ο Ιησούς από του τάφου, καθώς προείπεν, έδωκεν ημίν την αιώνιον ζωήν και μέγα έλεος». ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ο Ιησούς Χριστός αναστάς από τον τάφο, όπως είχε προεξαγγείλει, χάρισε σε μας την αιώνια ζωή (στη βασιλεία τού Θεού) και το άπειρο έλεός του.

[ΣΧΟΛΙΟ: Οι ομόρριζες λέξεις: έλεος, ελέησον, ελεήμων είναι οι πολυπληθέστερες λέξεις στην υμνολογία τής Εκκλησίας μας. Ο άνθρωπος δεν σώζεται από μόνος του. Σώζεται με τη χάρη και το έλεος του Θεού. «Χάριτι εστέ σεσωσμένοι». Το έλεος είναι η επιείκεια του Θεού. «Το δε έλεος του Κυρίου από του αιώνος και έως του αιώνος».

3. «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός και δοξάσατε Χριστόν, τον αναστάντα εκ νεκρών».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ελάτε να πάρετε φως από το φως που δεν έχει εσπέρα/ νύχτα, (διότι κάθε χρόνο εκπηγά-ζει από τον Πανάγιο Τάφο, για να υπενθυμίζει την ανάσταση του Χριστού), και δοξάστε τον Χριστό, ο οποίος ανέστη από την κατάσταση των νεκρών.

4. «Αναστάσεως ημέρα! λαμπρυνθώμεν λαοί∙ πάσχα, Κυρίου πάσχα. Εκ γαρ θανάτου προς ζωήν και εκ γης προς ουρανόν Χριστός ο Θεός ημάς διεβίβασεν, επινίκιον άδοντας».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Σήμερα είναι ημέρα τής Ανάστασης του Χριστού! Γι’ αυτό ας γίνουμε λαμπροί, πρόσχα-ροι και ευδιάθετοι όλοι οι χριστιανοί∙ Πάσχα είναι σήμερα (δηλαδή διάβαση, πέρασμα), Κυρίου (του Χριστού) Πάσχα. Διότι ο Χριστός ο Θεός μας μάς διαβίβασε (μας πέρασε) από τον θάνατο στη ζωή και από τη γη στον ουρανό, γι’ αυτό ψέλνουμε επινίκιο ύμνο.

5. «Ω θείας! ω φίλης! ω γλυκυτάτης σου φωνής! μεθ’ ημών αψευδώς γαρ επηγγείλω έσεσθαι μέχρι τερμάτων αιώνος, Χριστέ∙ ην οι πιστοί άγκυραν ελπίδος κατέχοντες, αγαλλόμεθα».

ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Ω θεϊκή, ω φιλική, ω πόσο γλυκύτατη ήταν η φωνή σου, Χριστέ, όταν υποσχέθηκες με κάθε βεβαιότητα (στους αποστόλους σου, μετά την ανάστασή σου) ότι θα είσαι μαζί μας μέχρι τη συντέλεια του κόσμου∙ αυτή τη φωνή, αυτή την υπόσχεσή σου την κρατάμε καλά όλοι οι πιστοί σαν άγκυρα που μας παρέχει ασφάλεια και ελπίδα, και γεμίζουμε από αγαλλίαση.

Θα ολοκληρώσω αυτή τη σειρά των άρθρων με θέμα την Υμνολογία τής Εκκλησίας μας στο επόμενο άρθρο, γράφοντας κάποια συμπεράσματα.