Άρθρα

Η φύση ως «Θεότητα»

Γράφει ο Συγγραφέας Γιάννης Β. Παπαναστασίου

Παίρνω αφορμή από τη φράση «η φύση εκδικείται», την οποία ακούμε πολύ συχνά, ως αιτιολογία, ως εξήγηση, για διάφορα φυσικά φαινόμενα που συμβαίνουν στο φυσικό περιβάλλον. Οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν αυτή τη φράση πιστεύουν, είτε υποσυνείδητα είτε ασυνείδητα, ότι η φύση είναι μια «προσωποποιημένη θεότητα», η οποία ελέγχει τη λειτουργία τής κτίσης, του φυσικού κόσμου, και η οποία αντιδρά και παρεμβαίνει κάθε φορά που ο ανθρώπινος παράγοντας δεν σέβεται ή παραβιάζει τους νόμους της (τους φυσικούς νόμους).

Η αντίληψη αυτή είναι εσφαλμένη. Τα στοιχεία τής φύσεως δεν έχουν λογική. Αναφέρομαι στα ανόργανα στοιχεία, όπως είναι: το νερό, ο αέρας, το χώμα, οι πάγοι, η θάλασσα, τα ποτάμια, και ακόμη: η θερμοκρασία (η θερμότητα και το ψύχος), οι σεισμοί, τα ηφαίστεια, τα τσουνάμια, οι παλίρροιες, οι ανεμοστρόβιλοι, οι τυφώνες, οι κυκλώνες κλπ.

Ολόκληρη η φύση λειτουργεί με κάποιους φυσικούς, λεγόμενους, νόμους, με κάποιες αρχές, με κάποια τάξη, γι’ αυτό και λειτουργεί ομαλά. Υπάρχει μια ισορροπία στη φύση. Σε όλα αυτά, δηλαδή στην τάξη και την αρμονία που υπάρχει στη φύση, ο Αριστοτέλης έβλεπε την εντελέχεια, με την οποία εννοούσε ότι όλα τα πράγματα έχουν ένα σκοπό, έναν προορισμό.

Οι φυσικοί νόμοι και η τάξη δεν παρατηρούνται μόνο πάνω στη Γη, αλλά και στο Διάστημα, στο Σύμπαν. Όλα τα ουράνια σώματα (η Γη, η Σελήνη, ο Ήλιος, οι γαλαξίες με τα εκατομμύρια άστρα), οι τεράστιοι αυτοί όγκοι, κινούνται στο αχανές Διάστημα με μεγάλες ταχύτητες, χωρίς να συγκρούονται μεταξύ τους. Το καθένα κινείται στην τροχιά του εκατομμύρια χρόνια τώρα.

Συμβαίνει όμως πολλές φορές, είτε από ανθρώπινες παρεμβάσεις, κυρίως, είτε από απρόβλεπτες αιτίες, να παραβιάζεται η φυσική ισορροπία, οπότε, όπως είναι επόμενο, παρατηρούνται διαταραχές στη φύση. Π.χ. Όταν σε μια περιοχή καούν τα δάση, τα επόμενα χρόνια θα έχουμε λιγότερες βροχές στην περιοχή αυτή. Το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τιμωρία τής φύσης, «η φύση εκδικείται», αλλά ως φυσικό επακόλουθο. Τα δάση προσελκύουν τη βροχή. Αφού έλειψαν τα δάση, επόμενο είναι ότι θα λείψουν και οι βροχές. Αίτιο και αιτιατό, αιτία και αποτέλεσμα.

Θέλω να πω ότι η φύση δεν λειτουργεί ως προσωποποιημένη θεότητα, η οποία τιμωρεί ή εκδικείται τους ανθρώπους, επειδή παραβίασαν τους νόμους της. Δεν υπάρχει τέτοια θεότητα. Αυτή η “λογική” είναι πολύ απλοϊκή και σκόπιμα αποπροσανατολιστική. Οι άνθρωποι κατασκεύασαν/επινόησαν αυτή τη θεότητα, επειδή δεν θέλουν να (παρα)δεχτούν την πραγματική Θεότητα. Τον Τριαδικό χριστιανικό Θεό.

Η χριστιανική διδασκαλία-αλήθεια πάνω στο θέμα αυτό είναι η εξής: Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, το Σύμπαν. Ο κόσμος λειτουργεί με νόμους, τους οποίους έθεσε ο Δημιουργός, (όπως λειτουργεί και κάθε ανθρώπινο δημιούργημα: ένα ρολόι, ένα αυτοκίνητο, ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής κλπ.). Όλα αυτά τα ανθρώπινα δημιουργήματα λειτουργούν σύμφωνα με τη λογική τού κατασκευαστή τους, σύμφωνα με τις αρχές λειτουργίας που έθεσε ο δημιουργός τους∙ δεν λειτουργούν με δική τους λογική. Έτσι και όλη η Δημιουργία, ο μακρόκοσμος και ο μικρόκοσμος, λειτουργεί σύμφωνα με τους νόμους, τις αρχές και την τάξη που όρισε ο Δημιουργός, ο χριστιανικός Τριαδικός Θεός, όπως μας τον αποκάλυψε ο Ιησούς Χριστός, ο υιός του Θεού, το δεύτερο πρόσωπο της Τριαδικής Θεότητας. Όχι μια “Ανωτέρα Δύναμη” ή ένας απροσδιόριστος θεός, όπως π.χ. ο θεός τού βουδισμού, του κομφουκιανισμού, του ινδουισμού ή του μουσουλμανισμού. Το ότι όλη η κτίση λειτουργεί με νόμους, το βεβαιώνουν όλοι οι επιστήμονες. Δεν το αμφισβητεί κανένας.

Σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία, την αποκεκαλυμμένη αλήθεια, ο Θεός δεν δημιούργησε απλώς τον κόσμο, αλλά και εποπτεύει τη λειτουργία του, παρεμβαίνει στη ζωή του κόσμου, διότι είναι ζωντανός Θεός, και κατευθύνει τα πράγματα σύμφωνα με το σχέδιο της θείας Οικονομίας. (Αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα).

Την άποψη αυτή, ότι δηλαδή υπάρχει κάποιο θεϊκό μάτι το οποίο εποπτεύει και επιτηρεί τη λειτουργία του κόσμου, την πίστευαν τόσο οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι όσο και όλος ο λαός, όπως προκύπτει από τη γνωστή φράση τού Μενάνδρου, Αθηναίου ποιητή και κωμωδιογράφου τού 4ου αι. π.Χ.: «Έστι δίκης οφθαλμός, ος τα πάνθ’ ορά» (δηλαδή, υπάρχει θεϊκό μάτι, το οποίο βλέπει τα πάντα και αποδίδει δικαιοσύνη).

Ό,τι αφορά το θέμα τής ύπαρξης Θεού, της Δημιουργίας τού κόσμου και της ύπαρξης νόμων σύμφωνα με τους οποίους λειτουργεί ο κόσμος, έχει ενδιαφέρον να παραθέσω ένα μικρό απόσπασμα από μια συνέντευξη του Αϊνστάιν σε Αμερικανούς δημοσιογράφους. Το ενδιαφέρον του αποσπάσματος δεν έγκειται τόσο στο ότι το είπε ο Αϊνστάιν, όσο στη λογικότητα του συλλογισμού. Τον ρώτησαν, λοιπόν, οι δημοσιογράφοι:

— Κύριε Καθηγητά, πιστεύετε στην ύπαρξη Θεού;

Ο Αϊνστάιν, πριν δώσει απάντηση, τους υπέβαλε μια δική του ερώτηση:

— Εσείς πιστεύετε ότι το Σύμπαν λειτουργεί με νόμους;

Οι δημοσιογράφοι απάντησαν:

— Ναι! Έτσι διδάσκει η Κοσμολογία.

Και ο Αϊνστάιν τους είπε:

— Σας παρακαλώ, να μου συστήσετε τον νομοθέτη.

Έτσι έχουν τα πράγματα. Αυτή είναι η αλήθεια. Ο Τριαδικός Θεός είναι ο Δημιουργός, ο Νομοθέτης και ο Κυβερνήτης τού κόσμου. Ο σύμπας κόσμος δεν δημιουργήθηκε ούτε νομοθετήθηκε μόνος του. Η φύση, όλη η κτίση, λειτουργεί σύμφωνα με τους νόμους, τις αρχές και το σκοπό (εντελέχεια) που έθεσε ο Δημιουργός. Όλα τα άλλα είναι προφάσεις απιστίας, προφάσεις εθελοτυφλότητας.

Θέλησα να γράψω αυτά τα πράγματα με το εξής σκεπτικό. Μιλάμε συνήθως με τυποποιημένες στερεότυπες εκφράσεις, μιμητικά και άκριτα, επειδή μας κάνουν εντύπωση ή μας διευκολύνουν, χωρίς να σκεφτόμαστε ή να έχουμε συνείδηση αυτών που λέμε. Αυτός ο τρόπος δεν μας τιμά. Μας κάνει παπαγάλους. Ούτε μας καλύπτει η δικαιολογία ότι «έτσι το λένε». Καθένας πρέπει να ξέρει τι λέει. Για να ξέρει όμως τι λέει, πρέπει και να γνωρίζει.

Και κάτι τελευταίο. Μελετώντας τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους διαπίστωσα τούτο: Πάρα πολλές από τις αντιλήψεις που κυριαρχούν στους ανθρώπους, ιδιαίτερα σε εμάς τους Έλληνες και στο δυτικό κόσμο, προέρχονται από τις δοξασίες τών αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων. Έτσι, η αντίληψη ότι η φύση αυτορυθμίζεται είναι δοξασία τού Αριστοτέλη. Επίσης, οι Στωικοί φιλοσοφοι, που πίστευαν ότι ο κόσμος συνίσταται από δύο στοιχεία: τη φύση και την ύλη, ταύτιζαν τη φύση με τον θεό.

Ωστόσο πρέπει να κάνουμε τη διάκριση: Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι υπέθεταν∙ δεν γνώριζαν. Από τότε, όμως, που ήρθε στη Γη ο Ιησούς Χριστός, ισχύουν μόνο αυτά που είπε ο Χριστός, ο Υιός τού Θεού, και όχι οι δοξασίες των φιλοσόφων.