ΆρθραΘεολογικά

Χάος ή κόσμος;

Γράφει ο Συγγραφέας Γιάννης Β. Παπαναστασίου

Στη Σάμο, το περασμένο καλοκαίρι, με την ευκαιρία κάποιου πανηγυριού, από αυτά που γίνονται σε εξωκλήσια έξω από το Βαθύ, μετά τη θεία Λειτουργία και τη διανομή τής πατροπαράδοτης και λατρευτής γιορτής, βρέθηκα σε ένα εξοχικό σπίτι, για τον καθιερωμένο καφέ, ο οποίος, βέβαια, συνοδεύεται πάντα και από διάφορα νόστιμα σπιτικά προδόρπια. [Διευκρινίζω ότι είναι άλλα τα επιδόρπια, τα οποία προσφέρονται μετά το γεύμα, μετά τον δόρπον, των αρχαίων Ελλήνων.]

Οι συναντήσεις αυτές, ιδιαίτερα μετά τη λατρευτική σύναξη προς τιμήν εορτάζοντος αγίου, η οποία λατρεία ευγενίζει τις καρδιές, τη διάθεση και τη συμπεριφορά τών ανθρώπων, συμβάλλουν στη διατήρηση των τόσο χρήσιμων κοινωνικών σχέσεων και επαφών, όχι μόνο μεταξύ συγγενών αλλά και φίλων και γνωστών. Τι καλύτερο; Πολύ μου αρέσουν αυτές οι συναντήσεις. Νομίζω ότι είναι και θεάρεστες και θεοβράβευτες.

Πολλές φορές σ’ αυτές τις συναντήσεις έχουν ενδιαφέρον και οι απόψεις που ανταλλάσσονται ή οι συζητήσεις που γίνονται για διάφορα θέματα κοινού ενδιαφέροντος, είτε αφορούν τοπικά ζητήματα είτε γενικότερα θέματα.

Αυτή τη φορά, κάποιος από τη συντροφιά, εντυπωσιασμένος από μια είδηση της επικαιρότητας, ανέφερε ότι οι αστρονόμοι ανακάλυψαν ένα καινούριο ουράνιο σώμα, ένα μακρινό αστέρι, το οποίο απέχει από τη Γη χιλιάδες έτη φωτός. Με έκδηλο το θαυμασμό του και την απορία του συνέχισε:

Δεν το χωράει ο νους τού ανθρώπου αυτό που υπάρχει και αυτό που συμβαίνει στο σύμπαν, στο διάστημα. Χιλιάδες γαλαξίες, εκατομμύρια ήλιοι και δισεκατομμύρια αστέρια, τεράστιοι όγκοι το καθένα, να απέχουν μεταξύ τους ασύλληπτες αποστάσεις και να κινούνται όλα με μεγάλες ταχύτητες, εκατομμύρια χρόνια. Ένα απέραντο χάος που δεν χωράει όχι στη λογική τού ανθρώπου, αλλά ούτε στην πιο τολμηρή φαντασία.

Και άλλοι της συντροφιάς, που πήραν το λόγο, συμφώνησαν ότι, πράγματι, πρόκειται για ένα χάος, που αφήνει έκπληκτους και άφωνους τους ανθρώπους.

Κάποια στιγμή πήρε το λόγο και κάποιος κύριος από την παρέα, μεστωμένης ηλικίας, ο οποίος μίλησε με άλλη γλώσσα. Έχετε δίκιο, τους είπε. Έτσι, ακριβώς είναι, όπως τα είπατε. Οι ειδικοί επιστήμονες, αστρονόμοι, φυσικοί, αστροφυσικοί, κοσμολόγοι κ.ά. μας πληροφορούν ότι στο διάστημα υπάρχουν χιλιάδες γαλαξίες, εκατομμύρια ήλιοι και δισεκατομμύρια άστρα, τα οποία βρίσκονται σε μεγάλες αποστάσεις μεταξύ τους και κινούνται ομαλά, όχι μόνο περιστροφικά, αλλά και σε κυκλικές ή ελλειπτικές τροχιές, με μεγάλες ταχύτητες. Οι επιστήμονες λένε ότι το σύμπαν που γνωρίζουμε σήμερα αποτελεί το 5% τού υπάρχοντος σύμπαντος, όπως εκτιμούν. Αν το μυαλό μας δεν χωράει το 5%, φαντάζεστε τι θα συμβεί αν και όταν φτάσουμε να γνωρίσουμε το 100%.

Ωστόσο, καθώς είμαστε Σαμιώτες και έχουμε τη χαρά να βρισκόμαστε και φέτος το καλοκαίρι στη Σάμο, πρέπει να σας πω, για όσους δεν το γνωρίζουν, ότι ο μεγάλος Σαμιώτης φιλόσοφος της αρχαιότητας, ο Πυθαγόρας, ονόμασε κόσμον αυτό που εσείς λέτε χάος. Με τη λέξη κόσμον ο Πυθαγόρας εννοούσε το κόσμημα, το στολίδι. Για τον Πυθαγόρα το σύμπαν είναι κόσμημα. Όπως το κόσμημα είναι ένα καλοδουλεμένο πολύτιμο μέταλλο, που το χαρακτηρίζει μια λογική, μια τάξη, μια κανονικότητα, μια αρμονία, κάποιοι συνδυασμοί, και τελικά, μια ομορφιά, έτσι και το σύμπαν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά: έχει τάξη, μέτρο, αρμονία, κανονικότητα, κάλλος.

Ακόμη, η λέξη σύμπαν [< συν + παν (= όλο μαζί, χωρίς εξαίρεση] σημαίνει ότι όλα αυτά τα αναρίθμητα και τεράστια ουράνια σώματα λειτουργούν ως ενιαίο σύνολο, ως ενιαίο όλο. Οι ειδικοί επιστήμονες βεβαιώνουν ότι το σύμπαν λειτουργεί με νόμους, σαν ένα καλοκουρδισμένο μηχάνημα, γι’ αυτό δεν συγκρούονται μεταξύ τους τα ουράνια σώματα. Ίσως λειτουργεί με σχέδιο και ίσως έχει και κάποιο σκοπό.

Δεν είναι χάος, λοιπόν, διότι χάος σημαίνει, όχι μόνο τεράστιες αποστάσεις, αλλά και απουσία νόμου, τάξεως, σχεδίου και σκοπού. Κάτι τέτοιο όμως δεν παρατηρείται στο διάστημα. Για σκεφτείτε το λιγάκι! Ποιος έχει δίκιο: εμείς που το λέμε χάος ή ο Πυθαγόρας που το έλεγε κόσμημα, στολίδι;

Και συνέχισε. Ασφαλώς όλα όσα συμβαίνουν στο διάστημα είναι θαυμαστά και μας ενδιαφέρουν, αλλά είναι θέματα που ξεπερνούν τις δικές μας δυνατότητες. Είναι θέματα των ειδικών επιστημόνων. Εγώ, ωστόσο, στέκομαι σε κάτι άλλο πιο κοντινό και πιο πρακτικό. Εγώ θαυμάζω και μου αρέσει που κάθε πρωί, στην κανονισμένη ώρα του αλάνθαστο ρολόι τού χρόνου – θα ανατείλει ο ήλιος, ο οποίος θα φωτίσει τη γη και θα δώσει ζωή σε όλη τη Δημιουργία∙ στα φυτά, στα ζώα, στους ανθρώπους. Μου αρέσει που ο καιρός δεν είναι μονότονος και πληκτικός. Έχουμε την κανονική και περιοδική εναλλαγή των εποχών, με τις διαφορές σε κρύο και ζέστη, βροχές και ξηρασία. Με την εναλλαγή των εποχών συνδέεται και ο κύκλος των καλλιεργειών και των προϊόντων που τρώμε από τη γη και τα δέντρα.

Επαναλαμβανόμενα φυσικά φαινόμενα, όπως η εναλλαγή της ημέρας και της νύχτας, η ακολουθία των φάσεων της σελήνης, η διαδοχική εναλλαγή των εποχών, η επανάληψη των ετήσιων κύκλων, η κανονικότητα και η περιοδικότητα των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων, όλα αυτά οδήγησαν τους ανθρώπους στο να κατανοήσουν την έννοια του χρόνου.

Ακόμη περισσότερο, αυτή η κανονικότητα των κινήσεων και η περιοδική εναλλαγή αυτών που προανέφερα οδήγησαν τους ανθρώπους να σκεφτούν και να φιλοσοφήσουν: ;Είναι δυνατόν αυτός ο κόσμος που λειτουργεί σαν ένα καλοκουρδισμένο ρολόι να έχει γίνει από μόνος του και να λειτουργεί με τόση ακρίβεια, έτσι στην τύχη;

Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο, το σύμπαν ολόκληρο, δεν συνηθίζει να επιδεικνύεται. Έχει όμως αφήσει τα ίχνη του, τα δακτυλικά του αποτυπώματα, σε όλα τα έργα των χειρών του, σε όλη τη δημιουργία. Τα δακτυλικά αποτυπώματα του Θεού δεν απαιτούν ειδικά συνεργεία της αστυνομίας για να τα ανακαλύψουν και να τα αποκαλύψουν. Τα βλέπουν όσοι έχουν καθαρή σκέψη και ταπεινό φρόνημα, διότι ο Θεός αποκαλύπτεται, δεν ανακαλύπτεται. Όσοι έχουν άλλους θεούς ούτε ενδιαφέρονται να τον αναζητήσουν ούτε εκείνος τους αποκαλύπτεται, εκτός αν έχει λόγο να τους αποκαλυφτεί, όπως έκανε με τον Απόστολο Παύλο, τον Μέγα Κωνσταντίνο, πολλούς αγίους και ασκητές, αλλά και απλούς ανθρώπους.

Αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα είπε ο καλός φίλος. Όλοι οι παρευρισκόμενοι στην παρέα εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τα όσα ενδιαφέροντα άκουσαν, και συμφώνησαν ότι είχε δίκιο ο Πυθαγόρας, που ονόμασε το σύμπαν  κόσμ ον, δηλαδή κόσμημα, στολίδι. Η άγνοια του θέματος, παρατήρησε κάποια κυρία, σε οδηγεί σε αρνητική στάση∙ λες ότι το σύμπαν είναι χάος. Αντίθετα, η γνώση τού θέματος σε οδηγεί σε θετική στάση∙ το σύμπαν είναι κόσμημα.

Κάποιος άλλος από την παρέα, με αφορμή τη λέξη κόσμος, που σημαίνει κόσμημα, εξέφρασε το θαυμασμό του για το ότι οι λέξεις τής ελληνικής γλώσσας κρύβουν ενδιαφέρουσες σημασίες, αλλά εμείς, δυστυχώς, δεν τις γνωρίζουμε.

Όλα αυτά που άκουσα μου άρεσαν πάρα πολύ και επειδή έκρινα ότι είναι χρήσιμα και για άλλους ανθρώπους, σκέφτηκα να τα γράψω, όπως τα συγκράτησα στο μυαλό μου.